Zo lees je een wijnetiket

Een wijnetiket vertelt meer dan je denkt: waar de druiven groeiden, wie de wijn maakte, hoe droog hij is en soms hoe lang hij heeft gerijpt. Het lastige is dat elk land een eigen taal heeft. Hieronder eerst wat er op bijna elk etiket staat, daarna de keurmerken per land.

Eén ding vooraf. Een etiket zegt iets over herkomst en regels, niet over smaak. Een goede Vin de France kan lekkerder zijn dan een matige AOP. Het etiket vertelt je vooral wat je kunt verwachten.

Wat er op bijna elk etiket staat

  • De maker of het merk. Staat er Château, Domaine, Weingut of Bodega, dan is het meestal een wijnhuis met eigen wijngaarden. Mis en bouteille au domaine of au château betekent dat de wijn is gebotteld waar hij gemaakt is.
  • De herkomst. In Europa is dat vaak de streek of het dorp, samen met een keurmerk zoals AOP of DOC. Daarover verderop meer.
  • De druif. In Frankrijk, Italië en Spanje staat bij de strengere keurmerken vaak alleen de streek, niet de druif. Een Sancerre is Sauvignon Blanc, een Rioja vooral Tempranillo. Buiten Europa en bij ruimere keurmerken staat de druif er meestal wel op.
  • Het oogstjaar. Het jaar waarin de druiven zijn geplukt. Staat er geen jaartal, zoals bij veel champagne en port, dan is het een blend van meerdere jaren.
  • Het alcoholpercentage. Een goede hint voor de stijl: rond 11 tot 12 procent is vaak lichter en frisser, 14 procent of meer vol en krachtig.
  • De inhoud en de allergenen. Meestal 75 centiliter. Bevat sulfieten staat op bijna elke fles, omdat vrijwel elke wijn een beetje zwavel bevat.

Woorden over smaak en rijping

  • Droog of zoet: brut en extra brut bij bubbels, trocken in Duitsland, secco in Italië en seco in Spanje betekenen droog. Demi-sec, halbtrocken, feinherb, amabile en semi-seco zijn halfzoet. Doux, lieblich, dolce en dulce zijn zoet.
  • Rijping: Crianza, Reserva en Gran Reserva in Spanje, Riserva in Italië en Reserva in Portugal zeggen iets over hoe lang de wijn heeft gerijpt. De precieze regels verschillen per streek.
  • Oude stokken: vieilles vignes of old vines betekent dat de druiven van oude wijnstokken komen. Er is geen wettelijke leeftijd aan gekoppeld.
  • Bubbels: méthode traditionnelle of método tradicional betekent een tweede gisting op de fles, zoals bij champagne, cava en crémant.

Het keurmerk, per land

Het basisidee

In de hele Europese Unie zijn er twee beschermde niveaus. Bij een beschermde oorsprongsbenaming (AOP, DOP, DOC en varianten) komen alle druiven uit het genoemde gebied en liggen de druiven, de opbrengst en de manier van maken vast. Bij een beschermde geografische aanduiding (IGP, IGT, Landwein) moet minstens 85 procent van de druiven uit het gebied komen en is de maker veel vrijer. Daaronder zit gewone landwijn, zonder streek op het etiket. Elk land geeft er een eigen naam aan.

Frankrijk

  • AOP, vroeger AOC: het strengste niveau. Het gebied, de druiven en vaak zelfs de snoei liggen vast. Op het etiket staat meestal de streek of het dorp, niet de druif. Voorbeelden: Sancerre, Côtes du Rhône, Champagne. Proef de Domaine Curot Sancerre of de Ferme du Mont Le Ponnant Côtes du Rhône Villages.
  • IGP, vroeger Vin de Pays: een groter gebied met ruimere regels. Makers kiezen zelf hun druiven en zetten die op het etiket. Pays d'Oc in de Languedoc is verreweg de grootste. Zoals de Les Bertholets Grande Réserve G.S.M..
  • Vin de France, vroeger Vin de Table: geen streek. De druiven mogen uit heel Frankrijk komen. Handig voor makers die druiven uit verschillende gebieden willen combineren. Zoals de Petit Bistro Merlot.

Italië

  • DOCG: de strengste trede, met een proefcommissie die elke wijn keurt. Herkenbaar aan het strookje over de hals. Taurasi in Campanië is er een, zoals de Le Masciare Taurasi.
  • DOC: een afgebakend gebied met vaste regels, zoals Valpolicella of Primitivo di Manduria. Zie de Torre del Falasco Ripasso Superiore en de Callesella Primitivo di Manduria.
  • IGT, tegenwoordig ook IGP: een ruimer gebied, vaak een hele regio zoals Puglia of Sicilië. Hier ontstonden ook de beroemde Super Toscanen, omdat makers buiten de strenge DOC-regels wilden werken.
  • Vino: wijn zonder streek, uit heel Italië. De Geografico Pavonero combineert bijvoorbeeld druiven uit vier streken.

Spanje

  • DOCa, in Catalonië DOQ: alleen Rioja en Priorat hebben dit hoogste niveau. Proef de Coto de Imaz Gran Reserva uit de Rioja of de Bravo Escós Les Camades uit de Priorat.
  • DO: een afgebakend gebied met eigen regels, zoals Ribera del Duero, Rueda of Penedès. Zoals de A Cappela Crianza of de Telmo Rodríguez Basa.
  • Vino de Pago: een klein aantal losse landgoederen met een eigen oorsprongsbenaming.
  • Vino de la Tierra: een ruimere streekwijn, vergelijkbaar met de Franse IGP.
  • Vino de España: wijn zonder streek.

In Spanje staat op het etiket ook vaak hoe lang de wijn heeft gerijpt. Crianza, Reserva en Gran Reserva zeggen iets over de rijping op hout en op fles, en elke DO legt de minimale tijd vast. In de Rioja rijpt een Crianza minstens twee jaar, waarvan een op hout. Een Reserva minstens drie jaar, waarvan een op hout. Een Gran Reserva minstens vijf jaar, waarvan twee op hout.

Portugal

  • DOC: het strengste niveau, zoals Douro, Vinho Verde en Alentejo. Port is een eigen DOC binnen de Douro. Proef de Esporão Bico Amarelo Vinho Verde of de Dow's 10 Year Old Tawny.
  • Vinho Regional, de Portugese IGP: een ruimer gebied, zoals Alentejano, Tejo of Lisboa.
  • Vinho: wijn zonder streek.

Bij port zegt 10 of 20 jaar op een tawny iets over de gemiddelde leeftijd van de wijnen in de blend, niet over één oogstjaar.

Duitsland

Duitsland werkt anders. Het belangrijkste is niet hoe klein het gebied is, maar hoe rijp de druiven waren bij de oogst.

  • Prädikatswein: de hoogste trede, ingedeeld naar rijpheid van de druiven. Van Kabinett via Spätlese en Auslese tot Beerenauslese, Trockenbeerenauslese en Eiswein. Hoe rijper, hoe voller en vaak hoe zoeter.
  • Qualitätswein: wijn uit een van de dertien wijngebieden, zoals Mosel, Rheinhessen en Baden. Zoals de Moselland Goldschild Riesling Feinherb.
  • Landwein en Deutscher Wein: ruimer, of zonder streek.

Veel topmakers zijn lid van de VDP, een vereniging met een eigen indeling naar ligging: Gutswein, Ortswein, Erste Lage en Grosse Lage. Weingut Wittmann is er een van, zie de Wittmann 100 Hügel Riesling. Let ook op de smaakwoorden: trocken is droog, halbtrocken en feinherb zijn halfdroog.

Oostenrijk

  • DAC: gebieden waar de regels vastleggen welke druif en welke stijl typisch zijn voor die plek. Kremstal is er een, bekend om Grüner Veltliner en Riesling. Uit de Kremstal komt ook de Geyerhof Stockwerk Grüner Veltliner.
  • Qualitätswein: wijn uit een erkend wijngebied, met een staatskeuring. Herkenbaar aan de rood-wit-rode strook op de dop.
  • Landwein en Wein: ruimer, of zonder streek.

Buiten Europa

In Zuid-Afrika, Chili, Argentinië, de Verenigde Staten en Nieuw-Zeeland gaat het keurmerk alleen over herkomst. Er zijn geen regels over druiven, opbrengst of manier van maken. De maker is dus vrij, en het etiket vertelt vooral waar de druiven groeiden. Het grootste deel van de druiven moet dan wel uit het genoemde gebied komen.

En dat groene blaadje?

Dat is geen herkomstkeurmerk maar het Europese biologische keurmerk. Het staat los van alles hierboven: een AOP kan biologisch zijn en een Vin de France ook. Onze biologische wijnen herken je aan BIO in de naam.

De keurmerken kort samengevat

  • Strengst: AOP (Frankrijk), DOCG (Italië), DOCa (Spanje), DOC (Portugal), Prädikatswein (Duitsland), DAC (Oostenrijk).
  • Streekwijn: IGP, IGT, Vino de la Tierra, Vinho Regional, Landwein.
  • Geen streek: Vin de France, Vino, Vino de España, Vinho, Deutscher Wein.
  • Buiten Europa: alleen herkomst, geen regels voor de maker.

Op elke wijnpagina zie je bij Waar het vandaan komt de streek, met het keurmerk eronder. Twijfel je wat iets betekent? App ons gewoon.